Kim Hangi Seviyede Öğrenmeli?
Ekipteki herkesin aynı şeyi öğrenmesi gerekmiyor. Devletin yetenek programı bile üç ayrı hat kurdu: temel okuryazarlık, uygulama profesyoneli sertifikaları ve ileri düzey uzmanlık. Aynı ayrımı kendi ekibiniz için yapmazsanız iki şey olur. Ya herkese fazla anlatırsınız, kimse bitirmez. Ya da herkese az anlatırsınız, kimse kullanamaz.
Bu yazı üç seviyeli bir cetvel kuruyor. Kim hangi seviyede durmalı, nasıl ölçersiniz, hangi eğitimle beslenir.
Sorun Ne?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Tek eğitim, herkese
- Sadece meraklı öğrenir
- Yönetici hiç öğrenmez
Eğitim planı olmayan işletmelerde üç manzara tekrarlanır.
Tek eğitim, herkese
Bir video seti alınır, tüm ekibe atanır. Muhasebeci de izler, sahadaki teknisyen de, pazarlamacı da. Kimse kendi işine dokunan bir örnek görmez. Üç hafta sonra tamamlama oranı yüzde yirmi.
Sadece meraklı öğrenir
Ekipten bir kişi kendi kendine öğrenir, diğerleri ona sorar. Kısa vadede işler. Uzun vadede tehlikeli. O kişi ayrılınca bilgi de gider. Ayrıca meraklı kişi genelde en doğru kişi değildir, sadece en istekli olandır.
Yönetici hiç öğrenmez
En sık atlanan halka. Karar veren kişi araçları kullanmayınca iki hata yapar. Ya her teklife inanır ya da hiçbirine. İkisi de pahalıdır.
Neden Oluyor?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Yetkinlik ihtiyacı hiç yazılmadı
- Eğitim, araç tanıtımıyla karıştırılıyor
- Öğrenmenin sonu belirsiz
Üç kök neden var.
Yetkinlik ihtiyacı hiç yazılmadı
İşletmeler hangi rolde hangi yetkinliğin gerektiğini yazmaz. Yazılmayan ihtiyaç ölçülmez. Ölçülmeyen ihtiyaç için de doğru eğitim seçilemez.
Eğitim, araç tanıtımıyla karıştırılıyor
Çoğu eğitim “şu araç şunu yapar” anlatır. Oysa asıl mesele, o aracı kendi işine nasıl bağlayacağını bilmektir. Araç değişir, yöntem kalır.
Öğrenmenin sonu belirsiz
“Yapay zekâyı öğrenelim” cümlesinin bitiş çizgisi yok. Bitiş çizgisi olmayan işe kimse ciddi zaman ayırmaz. Seviye tanımı, bitiş çizgisi koymanın yoludur.
Nasıl Yapılır?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Adım 1: üç seviyeyi tanımlayın
- Adım 2: her rolü bir seviyeye yazın
- Adım 3: seviyeleri eğitimle eşleyin
Cetvel üç adımda kurulur.
Adım 1: üç seviyeyi tanımlayın
Birinci seviye: güvenli kullanan. Aracın ne yapabildiğini bilir, ne zaman yanıldığını fark eder, hangi veriyi vermeyeceğini bilir. İkinci seviye: işine katan. Kendi sürecinde aracı düzenli kullanır, çıktıyı denetler, kazanımı ölçer. Üçüncü seviye: süreç kuran. Aracı iş akışına bağlar, eşik ve onay noktalarını tasarlar, ekibe öğretir.
Adım 2: her rolü bir seviyeye yazın
Ekip listesini alın, her isme bir seviye yazın. Kural basit: herkes en az birinci seviyede olmalı. Yapay zekânın işine doğrudan dokunduğu roller ikinci seviyede. Üçüncü seviye için genelde bir veya iki kişi yeter. Küçük ekipte bu kişi çoğu zaman işletme sahibidir.
Adım 3: seviyeleri eğitimle eşleyin
Eşleme, ulusal programın üç hattıyla birebir örtüşüyor. Birinci seviye için ücretsiz ulusal okuryazarlık programı yeterli. İkinci seviye için sektörel sertifika programları ve uygulama profesyoneli hattı uygun. Üçüncü seviye için ileri programlar, gerçek proje ve mentörlük gerekir. Eşleme yapıldığında eğitim bütçeniz de netleşir. Çoğu ekipte tablo şöyle çıkar: kalabalık kısım birinci seviyede, birkaç kişi ikincide, bir kişi üçüncüde.
Ne Kadar Sürer, Nereden Başlanır?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Kurulumu yarım gün, eğitimi seviyeye göre
- Getiri iki kalemde toplanır
- İlk adım: listeyi dağıtın, kendinizden başlayın
Cetvelin maliyeti düşük, ilk adımı bugün atılabilir.
Kurulumu yarım gün, eğitimi seviyeye göre
Seviye tanımları hazır; yapacağınız iş ekibi bu tanımlara dağıtmak. On kişilik ekipte yarım gün sürer. Eğitim süresi ise seviyeye göre değişir: birinci seviye birkaç saat, ikinci seviye birkaç ay, üçüncü seviye proje ister. Bu ayrım “eğitim çok zaman alıyor” itirazının da cevabıdır. Çok zaman alan kısım herkesi kapsamıyor.
Getiri iki kalemde toplanır
Birinci seviye hata azaltır: veri sızıntısı, uydurma bilgi, sahte içerik. İkinci ve üçüncü seviye hız kazandırır: süre ve maliyet düşer. Birinci seviye sigortadır, diğerleri yatırım. İkisini aynı gerekçeyle savunmayın; bütçe konuşmasında ayrı durmaları işinize yarar.
İlk adım: listeyi dağıtın, kendinizden başlayın
Ekip listesini alın, her isme bir seviye ve bir tarih yazın. Çıktı tek sayfa. Sonra kendi seviyenizi ilk siz tamamlayın; ekibe verilen en güçlü mesaj budur. Üçüncü iş, takvime haftalık bir saatlik blok açmak. İçerik seviyeye göre değişir, saat değişmez. Merdivenin ilk basamağı bu saatte çıkılır.
Yaygın Hata
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Herkesi üçüncü seviyeye çıkarmaya çalışmak
- Yaşa ve unvana göre seviye vermek
- Ölçmeden ilerlemek
Cetvel kurulurken üç tuzak var.
Herkesi üçüncü seviyeye çıkarmaya çalışmak
İyi niyetli ama tükeniş getirir. Herkesin süreç kurmasına gerek yok. Süreç kuranın az, kullananın çok olması normaldir.
Yaşa ve unvana göre seviye vermek
Seviye, işin ihtiyacına göre verilir. Kıdemli çalışanın işi araca uzaksa birinci seviye yeter. Genç çalışanın işi araca yakınsa üçüncü seviyeye çıkabilir. Unvan sırasıyla yetkinlik sırası aynı şey değildir. Bu ayrımı açıkça söylemek de gerekir; söylenmezse seviye ataması terfi ya da geri bırakılma gibi okunur.
Ölçmeden ilerlemek
“Eğitimi izledi” ile “öğrendi” farklı şeyler. Ulusal programın mikro-sertifikaları asgari başarı eşiğine bağlı. Kendi içinizde de basit bir ölçüm koyun: kişi, kendi işinden bir örnekle ne yaptığını anlatabiliyor mu?
Sıkça Sorulan Sorular
Tam tersine, küçük ekipte daha çok işe yarar. Beş kişide herkesi üç ay eğitime göndermek işi durdurur. Cetvel, kimin üç ay ayıracağını ve kimin üç saatle yetineceğini söyler. Genelde tablo şöyle çıkar: dört kişi birinci seviye, bir kişi ikinci seviye. O bir kişi de çoğu zaman işletme sahibidir.
Genelde iki yerde. Ya seviye yanlış eşleşmiş, kişi kendi işine bağlantı kuramamış. Ya da eğitim sonrası bir uygulama alanı açılmamış. İkincisi daha sık. Eğitimden sonraki iki hafta içinde kişiye küçük bir görev verin: kendi işinden bir süreci araçla deneyip sonucu anlatsın. Kullanılmayan bilgi iki haftada solar.
Araç bilgisi bayatlar, yöntem bilgisi bayatlamaz. Cetvelin üç seviyesi de yöntem üzerine kurulu: neyi vermeyeceğini bilmek, çıktıyı denetlemek, akışa bağlamak. Bunlar araç değiştiğinde de geçerli kalır. Eğitim seçerken de ölçü budur: aracı mı anlatıyor, yöntemi mi?