Ticarette Kâr Marjı ve Nakit Döngüsü Nasıl Hesaplanır?

Rakam 1: Brüt Marj — Ama Doğru Hesaplanmış

Brüt marj, satış fiyatından malın gerçek maliyeti düşüldükten sonra kalan paydır. Acemi hesapta “alış fiyatı” yazar; doğru hesapta şunlar da vardır: nakliye, gümrük ve vergi (ithalatta), fire ve iade, paketleme, kargo ve pazaryeri komisyonu.

Pratik kural: ürün başına maliyeti hesaplarken müşteriye ulaşana kadarki her kalemi ekleyin. Yüzde 25 sandığınız marj, komisyon ve kargo düşünce yüzde 12’ye inebilir — ve iş modeli bu iki rakam arasında değişir.

Marj yüzdesi hangi fiyat üzerinden?

Sık karışan nokta: marj, satış fiyatı üzerinden hesaplanır; alış fiyatına eklenen yüzde ise “kâr oranı”dır. 100 liraya alıp 130’a satmak, yüzde 30 zam ama yaklaşık yüzde 23 marj demektir. Karıştırıldığında bütün fiyat listesi yanlış kurulur.

Rakam 2: Devir Hızı — Ticaretin Asıl Motoru

Devir hızı, stoktaki paranın yılda kaç kez döndüğüdür. Ticaretin temel denklemi şudur: yıllık kazanç ≈ marj × devir sayısı. Yüzde 10 marjla ayda üç kez dönen ürün, yüzde 30 marjla yılda iki kez dönenden çok daha fazla kazandırır.

Bu yüzden “marjı yüksek ürün” ile “kazandıran ürün” aynı şey değildir. Ürün seçerken iki rakamı birlikte sorun: kaça satarım ve kaç günde satarım? Alan karşılaştırması 12 alan rehberinde.

Rakam 3: Nakit Döngüsü — Paranın Geri Dönüş Süresi

Üçüncü ve en kritik rakam: parayı verdiğiniz günden geri aldığınız güne kadar geçen süre. Formülü basittir: stokta bekleme günü + tahsilat günü − tedarikçi vadesi.

Örnek: 30 gün stokta duran, 45 gün vadeyle satılan ve tedarikçiden 30 gün vade alınan bir üründe döngü 45 gündür (30+45−30). Yani paranız 45 gün dışarıda kalır; bu süre boyunca yeni alım yapabilmek için ayrı bir nakit gerekir.

Döngüyü kısaltan üç kaldıraç

Bir: tedarikçiden vade almak (döngüden doğrudan düşer). İki: stokta bekleme süresini kısaltmak — dar ve derin stok, geniş ve yavaş stoktan iyidir. Üç: tahsilatı hızlandırmak: peşin iskontosu, kapora, kısmi ödeme.

Üç Rakamı Birlikte Okumak

Üçünü yan yana koyunca ticaretin gerçek resmi çıkar. Yüksek marj + yavaş devir + uzun döngü = kâğıtta kârlı, kasada boş işletme. Düşük marj + hızlı devir + kısa döngü = ince ama sürekli akan kazanç.

Hangisinin size uygun olduğu sermayenize bağlıdır: nakdi dar olan ikinciyi seçmek zorundadır. Sermaye biriktikçe ilk modele geçilebilir — ama tersi yapılamaz.

Fiyat Artışı mı, Devir Artışı mı?

Kârı büyütmenin iki yolu vardır ve etkileri farklıdır. Fiyatı yüzde 10 artırmak, sabit giderler değişmediği için kârı belirgin büyütür — ama satış adedini düşürme riski taşır.

Devri hızlandırmak ise aynı marjla daha çok döngü demektir; riski daha düşüktür ama operasyon yükü artar. Sağlıklı yaklaşım: önce fiyatı test edin (küçük artış, satış takibi), sonuç iyiyse orada kalın; değilse devri hızlandırmaya çalışın.

Basit Takip: Üç Rakamlık Pano

Ayda bir üç rakamı yazın: ortalama brüt marj, ortalama stokta kalma günü ve ortalama tahsilat günü. Bu üç satır, ticaretin kontrol panosudur.

Rakamlar bozulduğunda müdahale yeri de bellidir: marj düşüyorsa fiyat ve maliyet, stok günü uzuyorsa ürün karması, tahsilat uzuyorsa sözleşme ve müşteri seçimi (pazarlık rehberi).

Sahadan Not

Bir toptancı yıl sonunda kârlı görünüyordu ama devamlı kredi kullanıyordu. Panoyu kurduk: marj iyiydi, devir normaldi — sorun tahsilat 78 güne çıkmıştı. Tek değişiklik yapıldı: yeni sözleşmelere kapora ve 45 gün üstü vadeye fiyat farkı eklendi. Ciro aynı kaldı, altı ayda kredi kapandı. Kâr sorunu sanılan şey, döngü sorunuydu.

Hızlı Özet

Üç rakam: brüt marj (müşteriye ulaşana kadarki tüm maliyetle), devir hızı ve nakit döngüsü (stok günü + tahsilat − tedarikçi vadesi). Kazanç marj × devirdir. Döngüyü kısaltan üç kaldıraç: tedarikçi vadesi, stok süresi, hızlı tahsilat. Ayda bir üç rakamı yazın.

Sık Sorulan Sorular