Yapay Zekâya Etiket, Sahte Aciliyete Ceza Geldi
Ticaret Bakanlığı’nın yönetmelik değişikliğiyle yapay zekâyla üretilmiş dijital karakterlere etiket koyma zorunluluğu geldi, influencer tanıtımları gizli reklam kapsamına alındı ve “karanlık tasarımlar” yaptırıma bağlandı. Haber sosyal medya düzenlemesi diye okundu. Oysa kapsam çok daha geniş: düzenleme fenomenleri değil, satış yapan her siteyi ve her markayı bağlıyor. Ceza bandı 79 bin 161 lira ile 31 milyon 808 bin 530 lira arasında.
Değişiklik “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile yapıldı ve Resmî Gazete’de yayımlandı. Reklam Kurulu aykırılık tespitinde resen inceleme başlatabiliyor; yaptırım durdurmadan para cezasına kadar uzanıyor.
Influencer’la çalışmıyor olabilirsiniz. Ama sitenizde geri sayım sayacı, “stokta son 2 ürün” uyarısı ya da yapay zekâyla üretilmiş bir görsel varsa bu yönetmelik sizi ilgilendiriyor. Aşağıda hangi uygulamanın kapsama girdiğini ve bu hafta hangi kontrolün yapılması gerektiğini ele alıyoruz.
Ne Oldu?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Yapay zekâ karakterlerine etiket
- Dijital kopya ile ürün denetme yasağı
- Gizli reklam artık genel kural
- Karanlık tasarımlar hedefte
Düzenleme dört ayrı alanı aynı anda hedefliyor.
Yapay zekâ karakterlerine etiket
İnsandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerde “yapay zekâyla üretildiği”nin belirtilmesi zorunlu hale geldi. Gerekçe, sahte içeriklerin tüketicinin karar sürecini manipüle etmesi.
Dijital kopya ile ürün denetme yasağı
Gerçek kişilerin dijital kopyalarının “sanki ürünü bizzat denemiş gibi” gösterilmesi tamamen yasaklandı. Bakanlardan futbolculara kadar tanınmış isimlerin sahte görüntüleriyle ürün pazarlanması bu maddenin arkasındaki saha verisi.
Gizli reklam artık genel kural
Hediye ürün, davet ve indirim dahil her türlü menfaat ilişkisinin “reklam” veya “tanıtım” ibaresiyle belirtilmesi şart. Daha önce tek tek karar konusu olan bu durum genel kurala dönüştü.
Karanlık tasarımlar hedefte
Üyelikten çıkmayı zorlaştıran akışlar, tüketiciyi istemediği işleme yönlendiren kurgular ve “son ürün” gibi sahte aciliyet üreten tasarımlar Reklam Kurulu’nun odağında.
Kimi Kapsıyor?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Satış yapan her site
- Yapay zekâ kullanan her marka
- İş birliği yapan her taraf
- Çocuklara yönelik hedefleme
Düzenlemenin en yanlış anlaşılan tarafı kapsamı. Fenomen ekonomisiyle sınırlı değil.
Satış yapan her site
Karanlık tasarım maddesi doğrudan e-ticaret arayüzlerini ilgilendiriyor. Sayaç, stok uyarısı, otomatik seçili ek hizmet ve zorlaştırılmış iptal akışı bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu kalemlerin çoğu tema ya da eklentiyle hazır geliyor ve çoğu işletme sitesinde durduğunun farkında bile değil.
Yapay zekâ kullanan her marka
Görsel üretiminde yapay zekâ kullanan bir marka, insandan ayırt edilemeyen karakter ürettiğinde etiketleme yükümlülüğü altında. Kullanımın kendisi yasak değil; gizlenmesi yasak.
İş birliği yapan her taraf
Yükümlülük yalnızca içeriği paylaşan kişide değil; menfaati sağlayan marka da sürecin tarafı. Ajansla çalışmak sorumluluğu devretmiyor.
Çocuklara yönelik hedefleme
Çocukların oyun ve internet alışkanlıkları üzerinden profillenerek onlara özel reklam gösterilmesi engellendi. Hedef kitlesinde çocuk bulunan her marka bu maddeyi ayrıca değerlendirmeli.
Kimi Nasıl Etkiler?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Kazananlar
- Kaybedenler
- Etkilenmeyenler
- Dolaylı etki zinciri
Aynı düzenleme bazı işletmeler için maliyet, bazıları için rekabet avantajı üretiyor.
Kazananlar
Zaten şeffaf çalışan markalar. Etiketli iş birliği yapan, gerçek stok gösteren ve iptali kolay tutan işletmeler için değişen bir şey yok; değişen, rakiplerinin bu araçları artık kullanamaması. Kural, kurala zaten uyanın lehine çalışır. Yıllarca dezavantaj gibi görünen dürüstlük, bir yönetmelikle rekabet avantajına dönüşüyor.
Kaybedenler
Dönüşümünü sahte aciliyete dayandırmış siteler. Sayaç ve stok uyarısı kaldırıldığında dönüşüm oranı düşecek ve bu düşüş gerçek performansı gösterecek. Etiketsiz iş birliğiyle çalışan markalar da ceza riski altında.
Etkilenmeyenler
Tamamen kurumsal alıcıyla çalışan, tüketiciye yönelik reklam yapmayan işletmeler doğrudan kapsamda değil. Ancak bayisi tüketiciye satıyorsa, bayinin uygulaması marka itibarına yazılıyor.
Dolaylı etki zinciri
Sahte aciliyet kalkınca dönüşüm düşer; düşen dönüşüm reklam maliyetini yükseltir; yükselen maliyet fiyata baskı yapar. Bu zincire girmemenin tek yolu, dönüşümü baştan gerçek gerekçelere dayandırmış olmak.
İşletme Ne Yapmalı?
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Arayüz denetimi yapın
- İptal ve üyelikten çıkış akışını test edin
- İş birliği sözleşmelerine etiket maddesi koyun
- Yapay zekâ kullanımınızı belgeleyin
Dördü de bir haftada tamamlanabilir ve dördü de ceza riskini doğrudan düşürüyor.
Arayüz denetimi yapın
Sitenizdeki her sayaç, stok uyarısı ve otomatik seçili kutuyu listeleyin. Her biri için tek soru: bu bilgi gerçek mi? Gerçekse kalır, değilse kaldırılır. Gri alan bırakmak bu düzenlemede riskli. Bu denetim bir öğleden sonra sürüyor ve çıkan liste genellikle beklenenden uzun oluyor.
İptal ve üyelikten çıkış akışını test edin
Kendi sitenizde üyelikten çıkmayı deneyin ve kaç adım sürdüğünü sayın. Girişten daha zor olan her çıkış akışı, karanlık tasarım tanımına yaklaşıyor demektir.
İş birliği sözleşmelerine etiket maddesi koyun
Çalıştığınız içerik üreticileriyle sözleşmeye “reklam/tanıtım ibaresi zorunlu” maddesi ekleyin ve paylaşımı yayından önce görün. Sonradan düzeltmek hem gecikiyor hem kayıt kalıyor.
Yapay zekâ kullanımınızı belgeleyin
Hangi görselin yapay zekâyla üretildiğini kayıt altına alın. Etiketleme yükümlülüğü çıktığında hangi içeriğin kapsamda olduğunu bilmek, tüm arşivi taramaktan çok daha kolay.
Dijital Tarafı
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Sahte aciliyet gerçek performansı gizler
- Gerçek aciliyet kurulabilir
- Şeffaflık dönüşümü her zaman düşürmüyor
- Kanıt yine belirleyici
Bu düzenleme pazarlama tarafında bir kayıp gibi görünüyor; aslında ölçümü dürüstleştiriyor.
Sahte aciliyet gerçek performansı gizler
Sayaçla elde edilen dönüşüm, ürünün ya da fiyatın başarısını göstermiyor; baskının başarısını gösteriyor. Bu araç kalkınca ilk kez gerçek dönüşüm oranınızı görüyorsunuz. Acı ama kullanışlı bir veri; çünkü sonraki bütün iyileştirmeler artık gerçek bir başlangıç noktasından ölçülüyor.
Gerçek aciliyet kurulabilir
Gerçekten sınırlı stok, gerçekten biten kampanya ve gerçek teslim tarihi eşiği yasak değil. Yasak olan uydurulmuş olanı. Doğru kurulmuş bir kampanya takvimi aynı işi yapıyor, üstelik tekrar edilebiliyor.
Şeffaflık dönüşümü her zaman düşürmüyor
Etiketli iş birliğinin güven kaybettirdiği varsayımı sahada doğrulanmıyor; açıkça reklam olduğu belirtilen içerik, gizli olduğu anlaşılan içerikten daha iyi karşılanıyor. Yakalanmış bir gizli reklamın maliyeti ise kalıcı.
Kanıt yine belirleyici
Bu düzenlemenin ortak paydası şu: iddianı işaretle, kaynağını göster. E-ticaret danışmanlığı tarafında bu dönemde en çok konuştuğumuz başlık haline geldi.
Sağlam Dijital Zemin
BU BÖLÜMÜN ÖZETİ
- Ücretli bağlantı işaretlenmelidir
- Ajans yaptıysa da sorumlu sizsiniz
- Kampanya sayfaları arşivlenmeli
- Kural sıkılaştıkça hazır olan öne geçer
Reklam ilişkisini beyan etme yükümlülüğü yalnızca görünen tarafta değil; bağlantıların teknik tarafında da karşılığı var.
Ücretli bağlantı işaretlenmelidir
Karşılığında ödeme ya da menfaat sağlanan bağlantıların bu niteliğinin belirtilmesi gerekiyor; işaretlenmemiş ücretli bağlantılar sitenin arama tarafındaki değerlendirmesini de olumsuz etkiliyor. Bağlantı işaretleme ölçütleri Google Search Central dokümantasyonunda tanımlı. Beyan yükümlülüğü iki ayrı yerde aynı anda işliyor.
Ajans yaptıysa da sorumlu sizsiniz
Geçmişte satın alınmış bağlantılar ya da etiketsiz iş birlikleri sitenizde duruyorsa, bunları yapan taraf değil siteyi işleten taraf sonucunu taşıyor. Arşiv denetimi bu yüzden erteleme kaldırmıyor.
Kampanya sayfaları arşivlenmeli
Biten bir kampanyanın sayfası açık kalıyorsa, geçersiz bir vaadi yayında tutuyorsunuz demektir. Bitiş tarihi geçen her sayfa ya güncellenmeli ya kapatılmalı.
Kural sıkılaştıkça hazır olan öne geçer
Bu düzenleme bir yönelimin parçası ve daha ayrıntılı hale gelmesi bekleniyor. Arayüzünü, sözleşmesini ve içerik arşivini düzenli tutan işletme her yeni maddeye hazır giriyor. Bu düzenin nasıl kurulduğunu dijital danışmanlık ajansı yaklaşımımızda anlatıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Yasak olan, insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin bu niteliği belirtilmeden kullanılması ve gerçek kişilerin dijital kopyalarıyla ürün denenmiş gibi gösterilmesi.
Düzenleme, insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlere odaklanıyor. Ürün görselinin rötuşu ile sanal bir kişi üretmek farklı durumlar; tereddütte kalınan içerikte belirtmek her zaman daha güvenli.
Gerçek stok bilgisi vermek yasak değil. Yasak olan, stok gerçekte sınırlı değilken sınırlıymış gibi gösterip sahte aciliyet üretmek.
Yükümlülük sözleşmeden bağımsız olarak doğuyor. Madde koymak sorumluluğu ortadan kaldırmıyor ama uygulamayı güvence altına alıyor ve ihtilafta konumunuzu güçlendiriyor.
Tutarlar reklamın yayımlandığı mecraya ve ihlalin türüne göre değişiyor; 2026 için alt ve üst sınırlar arasında geniş bir bant var. Reklam Kurulu resen inceleme başlatabiliyor.
Yayında duran her içerik güncel olarak değerlendiriliyor. Bu yüzden arşiv taraması, yeni içerik düzeni kadar öncelikli.
Kaynak: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Ticaret Bakanlığı, Resmî Gazete. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.
